Furunkel en karbunkel

Kernpunten

• Een furunkel (steenpuist) is een diepe folliculitis met een diepe necrotiserende ontsteking van een haarfollikel; een karbunkel (negenoog) is een conglomeraat van follikels.
• Verwekker is doorgaans Staphylococcus aureus.
• In de basis van de follikel ontstaat een abces dat doorgaans binnen 1 week spontaan doorbreekt; het restinfiltraat wordt binnen enkele weken geresorbeerd.
• Een karbunkel zit vaak dieper, waardoor specialistische chirurgische behandeling geïndiceerd is: verwijs naar de chirurg.
• Therapeutisch doel:
  • genezing en drainage van het abces, met voorkómen van complicaties.
  • bij recidiverende furunculose: voorkómen van recidieven.

Klinisch beeld

• Rood, warm infiltraat met centraal een purulente blaar of necrotische prop.
• Complicaties:
  • bij personen met verminderde afweer: bacteriëmie en sepsis
  • bij furunkels in het gelaat, vooral de neus: trombose van de sinus cavernosus (zeldzame, maar ernstige complicatie)
• Furunculose: aanwezigheid van grotere aantallen furunkels tegelijkertijd, of frequente recidieven (> 4 per jaar).

Differentiaaldiagnose: hidradenitis suppurativa.

Behandeling

Voorlichting en niet-medicamenteus

• Geef uitleg over de oorzaak van een furunkel en het natuurlijke beloop.
• Adviseer strak zittende en schurende kleding te vermijden.

Beleid bij abces en antibiotica

1. Volg het Beleid bij abces (incisie en drainage bij fluctuatie).
   Geef tevens antibiotica (stap 2) bij:
   • een furunkel boven de onderste kaaklijn
   • algemene ziekteverschijnselen
   • patiënten uit een risicogroep
2. Bij een niet-genezende furunkel: flucloxacilline gedurende 7 dagen.
   Bij penicilline-overgevoeligheid: claritromycine of clindamycine gedurende 7 dagen.

Voor doseringen, zie Antibioticadoseringen.

Verwijzing

• Verwijs bij onvoldoende genezing na incisie en drainage voor excisie van de necrotische prop naar de chirurg.
• Verwijs bij een karbunkel naar de chirurg.

Recidiverende furunculose

Adviseer:

• goede hygiëne
• preventief 2-3× per week wassen met zeep of een shampoo met chloorhexidine

Overweeg bij onvoldoende effect, ≥ 3 recidieven/jaar en een aangetoond dragerschap voor stafylokokken preventieve behandeling met mupirocinecrème 20 mg/g 3 dd gedurende 1 week, aan te brengen in het vestibulum nasi. Evalueer het effect na 3 maanden.

• Voor behandeling van MRSA-dragerschap, zie de SWAB-richtlijn Behandeling MRSA-dragers.
• Overweeg kinderen met deze klachten te verwijzen naar de kinderarts voor onderzoek naar een onderliggende aandoening.