Polyfarmacie

Kernpunten

• Polyfarmacie is het chronisch gebruik van ≥ 5 voorgeschreven geneesmiddelen;
  bij ≥ 10 middelen spreekt men van hyperpolyfarmacie.
• Het speelt vooral bij kwetsbare ouderen met multimorbiditeit; risico's zijn
  bijwerkingen, interacties, onder- en overbehandeling, valincidenten,
  therapieontrouw en (vermijdbare) ziekenhuisopnames.
• Een medicatiebeoordeling is geïndiceerd bij patiënten ≥ 70 jaar die
  chronisch ≥ 5 geneesmiddelen gebruiken én ≥ 1 risicofactor hebben.
• Evalueer systematisch met de STRIP-methode: per middel starten, stoppen of
  wijzigen, met prioritering en in overleg met de apotheker.
• De grootste valkuilen zijn valrisicoverhogende en anticholinerge middelen,
  en het niet aanpassen van de dosering aan de nierfunctie.
• Therapeutisch doel:
  • behoud van functioneren, zelfstandigheid en kwaliteit van leven.
  • minimaliseren van geneesmiddelgerelateerde schade (bijwerkingen,
    interacties, vallen, ziekenhuisopname).
  • onder- en overbehandeling opheffen zodat elk middel een actuele,
    passende indicatie houdt.

Achtergrond

• Polyfarmacie komt in alle leeftijdsgroepen voor en neemt toe met de leeftijd;
  bij 75-plussers gebruikt circa 45% chronisch ≥ 5 geneesmiddelen.
• Niet het kalenderaantal middelen alleen, maar vooral de kwetsbaarheid
  bepaalt de kans op farmacotherapiegerelateerde problemen (FTP's).
• Hoe meer middelen en innamemomenten, hoe groter de kans op interacties,
  bijwerkingen, fouten en therapieontrouw; streef naar zo min mogelijk
  doseermomenten (1 dd waar mogelijk).

Diagnostiek

Een medicatiebeoordeling is volgens de richtlijn geïndiceerd bij patiënten ≥ 70 jaar die chronisch ≥ 5 geneesmiddelen gebruiken én minimaal 1 risicofactor hebben:

• verminderde nierfunctie
• verminderde cognitie
• verhoogd valrisico
• signalen van verminderde therapietrouw
• niet zelfstandig wonend (verzorgings- of verpleeghuis)
• niet-geplande ziekenhuisopname

De werkgroep adviseert proactief een medicatiebeoordeling bij de hoogste risicogroep: patiënten ≥ 75 jaar met ≥ 10 geneesmiddelen (hyperpolyfarmacie) en/of vastgestelde kwetsbaarheid. Een medicatiebeoordeling gebeurt op indicatie, niet routinematig periodiek.

Behandeling

De medicatiebeoordeling (STRIP)

De analyse per middel

De farmacotherapeutische analyse loopt per geneesmiddel langs vaste vragen (de Polyfarmacie Optimalisatie Methode, POM):

Aandachtspunten bij ouderen

• Valrisicoverhogende medicatie (FRIDs): antihypertensiva en diuretica,
  psychofarmaca (benzodiazepinen, antidepressiva, antipsychotica), opioïden,
  alfablokkers en anticholinergica.
• Anticholinerge belasting geeft verwardheid, obstipatie, urineretentie en
  droge mond: TCA's, urologische spasmolytica, eerste-generatie antihistaminica.
• Farmacokinetiek: de nierfunctie daalt met de leeftijd; pas renaal geklaarde
  middelen aan op de eGFR. Lipofiele middelen stapelen door een groter
  verdelingsvolume (langere halfwaardetijd).
• Farmacodynamiek: ouderen zijn gevoeliger voor CZS-dempers en hebben een
  tragere baroreflex (meer orthostase).

Verwijzen of consulteren

• Voer de medicatiebeoordeling samen met de apotheker uit.
• Overleg met of verwijs naar een klinisch geriater, internist ouderengeneeskunde
  of (ziekenhuis)apotheker/klinisch farmacoloog bij complexe multimorbiditeit,
  onduidelijke interacties of een lastige afbouw.