Niet-allergische rinitis

Kernpunten

• Er is sprake van niet-allergische rinitis als de rinitis niet door allergie of infectie te verklaren is; ongeveer de helft van de patiënten met rinitis heeft een niet-allergische vorm.
• De anamnese is leidend; een negatieve test op inhalatieallergenen maakt een allergische rinitis onwaarschijnlijk.
• Richt de behandeling op het subtype: het beleid verschilt per oorzaak.
• Bij rinitis door langdurig gebruik van lokale decongestiva: stoppen met het decongestivum is de kern.
• Therapeutisch doel:
  • klachtenreductie tot een voor de patiënt acceptabel niveau, met behoud van dagelijks functioneren.
  • bij medicamenteuze rinitis: de rebound-cyclus doorbreken of het uitlokkende middel staken.

Achtergrond

Niet-allergische rinitis is een heterogene groep neusaandoeningen zonder overgevoeligheid voor allergenen. Onderscheid de subtypen, want het beleid verschilt:

• Idiopathische rinitis (voorheen "vasomotore rinitis"): komt het vaakst voor. Wisselend aanwezige klachten van verstopte neus, niezen en loopneus bij aspecifieke prikkels.
• Medicamenteuze rinitis:
  • langdurig gebruik van lokale decongestiva (xylometazoline, oxymetazoline, tramazoline)
  • acetylsalicylzuur en NSAID's (vaak in combinatie met astma en neuspoliepen), bètablokkers en ACE-remmers
  • cocaïnegebruik: kan leiden tot obstructieklachten en later tot destructie van het neustussenschot
• Rinitis bij ouderen: een chronische loopneus zonder andere klachten zoals jeuk of niezen.
• Rinitis door schadelijke stoffen, zoals roken (ook in de omgeving).
• Hormonaal geïnduceerde rinitis: vooral tijdens de zwangerschap; verdwijnt na de bevalling.
• Rinitis door een neusobstructie: door een mogelijke tumor.

Hyperreactiviteit speelt bij niet-allergische (en allergische) rinitis een rol: aspecifieke, niet-immunologische prikkels zoals fijnstof, rook, temperatuurwisseling, bak- en verflucht, alcohol en inspanning lokken klachten uit.

Diagnostiek

• De anamnese is leidend voor het onderscheid tussen allergische en niet-allergische rinitis; zie de diagnostiek bij hooikoorts.
• Doe lichamelijk onderzoek om andere oorzaken uit te sluiten bij eenzijdige klachten, ouderen en patiënten bij wie de klachten na behandeling onvoldoende verminderen.
• Een negatieve test op inhalatieallergenen maakt een allergische rinitis onwaarschijnlijk.

Behandeling

Rinitis door decongestiva

• Adviseer te stoppen met de neusdruppels of -spray; dit is de kern van de behandeling.
• Waarschuw voor het rebound-effect: na het stoppen treedt vaak tijdelijk meer verstopping op, waardoor de patiënt geneigd is opnieuw te gaan gebruiken. Ook lang na het stoppen kan kortdurend hernieuwd gebruik het rebound-effect opnieuw uitlokken.
• Overweeg bij langdurig gebruik en meerdere vergeefse stoppogingen een korte kuur met een corticosteroïdneusspray (offlabel). Evalueer na enkele weken en bouw daarna af.
• Bij zwangerschap is een fluticasonneusspray het middel van eerste keus.

Rinitis door geneesmiddelen

• Bij een vermoeden dat een geneesmiddel de oorzaak is: stop het middel zo mogelijk (tijdelijk) en hervat het. Verdwijnen de klachten bij staken en keren ze terug bij hervatten, dan is het verband zeer aannemelijk.
• Zoek, eventueel in overleg met de apotheker, een alternatief dat bij deze patiënt geen klachten geeft; overstappen op een ander middel uit dezelfde groep kan ook zinvol zijn.

Idiopathische rinitis

• Azelastineneusspray: 2 dd 2 verstuivingen per neusgat, gedurende maximaal 8 weken. Controleer na 8 weken; stop bij verdwijnen van de klachten en herstart bij een recidief.
• Zijn de klachten niet verdwenen: overweeg een proefbehandeling met een corticosteroïdneusspray.
• Een andere mogelijkheid is een ipratropiumbromide-neusspray, 3 dd 1-2 verstuivingen per neusgat, gedurende 8 weken; deze werkt vooral tegen de loopneus.
  • het combinatiepreparaat ipratropiumbromide/xylometazoline wordt ontraden wegens de bijwerkingen van xylometazoline
  • ipratropiumbromide is in Nederland niet als neusspray geregistreerd (offlabel), maar wel via de apotheek verkrijgbaar
• Verwijzing naar een kno-arts voor behandeling met capsaïcine is een mogelijkheid bij therapieresistente klachten.

Rinitis bij ouderen

• Overweeg een proefbehandeling met een ipratropiumbromide-neusspray, 3 dd 1-2 verstuivingen per neusgat.
• Controleer na 8 weken; bij persisterende klachten: overleg met de patiënt over verwijzing naar een kno-arts.

Rinitis door roken

• Adviseer te stoppen met roken en een rookvrije omgeving (zie de [NHG-Behandelrichtlijn Stoppen met roken]nhg-roken).

Rinitis door zwangerschap

• De klachten verdwijnen na de bevalling. Ter overbrugging is een fluticasonneusspray te overwegen.

Conchahypertrofie

• Overweeg bij obstructieklachten een behandeling met een corticosteroïdneusspray.

Verwijzen of consulteren

Overweeg consultatie of verwijzing naar een kno-arts bij:

• aanhoudende klachten ondanks maximale dosering van beide groepen geneesmiddelen
• eenzijdige neusobstructie of eenzijdige bloederige afscheiding (verdenking maligniteit)
• therapieresistente rinitis bij ouderen
• persisterende neusverstopping door een septumafwijking (septumplastiek is op korte termijn effectief; na langere tijd recidiveren soms klachten van neusobstructie)
• therapieresistente idiopathische rinitis (voor eventuele behandeling met capsaïcine)

Overweeg een operatieve behandeling (conchachirurgie) bij neusverstopping die ondanks 2 maanden behandeling met een corticosteroïdneusspray aanhoudt en waarbij sprake is van conchahypertrofie. Deze is op korte termijn effectief, maar na langere tijd recidiveren soms klachten van neusobstructie.