Casus 2: acute prostatitis

Relevante naslag: Urineweginfectie

Casus

• Positie: coassistent huisartsgeneeskunde
• Huidige medicatie: Rennie kauwtablet (calciumcarbonaat/magnesiumcarbonaat 680/80 mg) zo nodig
• Patiënt: heer Schilder
• Klachten sinds enkele dagen: pijnlijke en frequente mictie, loze aandrang en druppelsgewijze mictie
• Voelt zich ziek
• Gerichte anamnese: pijn bij zitten op een fietszadel en lichte pijn bij defecatie
• Vanmorgen koorts 38,6 °C

Onderzoek

• Algemene indruk: matig zieke man
• Bloeddruk: 135/86 mmHg
• Pols: 76/min
• Ademfrequentie: 14/min
• Saturatie: 99%
• Temperatuur: 38,7 °C
• Urine-dipstick: positief voor leukocyten en erytrocyten
• Alleen afwijkende bevindingen zijn genoemd; overige bevindingen mogen als normaal worden beschouwd

Werkdiagnose

• Acute prostatitis

Samenvatting uit de notities

• Man, 61 jaar
• Enkele dagen last van pijnlijke en frequente mictie
• Druppelt ondanks aandrang
• Koorts 38,6 °C
• Defecatie- en perineale pijn
• Urine-dipstick: leukocyten en erytrocyten positief
• Huidige medicatie: Rennie zo nodig
• Voorgeschiedenis in de notities: Cyclospora gastro-enteritis

Therapeutisch doel

• Verminderen van de klachten
• Bestrijden van de ontsteking
• Voorkomen van complicaties zoals chronische prostatitis

Niet-medicamenteus beleid

• Ruime vochtinname
• Goed leegplassen
• Zo nodig pijnstilling
• Direct contact opnemen bij verergering
• Voorlichting geven over prostaatontsteking

Diagnostiek

• Urinekweek starten: volgens de notities ja

Medicamenteuze opties uit de notities

Bij acute prostatitis is weefselpenetratie in de prostaat van belang.

Extra notitie:

• Heroverweeg de behandeling op dag 3 op basis van de kweekuitslag
• Als de verwekker gevoelig is voor co-trimoxazol, kan volgens de notities worden overgezet
• Totale behandelduur blijft 14 dagen
• Bij een verblijfskatheter en goede respons werd 7 dagen als mogelijke duur genoteerd

Argumentatie

Allergieën

• Sulfonamide-allergie: daarom geen co-trimoxazol

Waarom ciprofloxacine als eerste keuze in de notities?

• In de uitwerking stond geen contra-indicatie tegen ciprofloxacine
• De notities benadrukken prostaatpenetratie als reden om hiervoor te kiezen

Bijwerkingen

• Maag-darmklachten
• Gewrichtsklachten
• Stoppen bij peesontsteking
• Overgevoeligheid voor zonlicht
• Kans op langdurige, invaliderende bijwerkingen

Interacties en aandachtspunten

• Magnesium: neem ciprofloxacine 1-2 uur voor of 4 uur na magnesiumbevattende middelen
• Voorzichtig bij QT-verlengende medicatie
• Oppassen bij cumarines wegens mogelijke INR-verandering
• Ciprofloxacine remt CYP1A2 en kan concentraties verhogen van onder meer olanzapine en duloxetine

Resistentie-opmerking uit de notities

• Houd rekening met toenemende en binnen de EU variërende resistentie van Escherichia coli voor ciprofloxacine
• Baseer voortzetting van de behandeling op microbiologisch onderzoek

Keuze in de notities

• Ciprofloxacine 500 mg 2 dd gedurende 14 dagen

Receptnotitie

R/ Ciprofloxacine tablet 500 mg
S/ 2 dd 1
Da/ 14 stuks

Adviezen uit de notities:

• Kuur afmaken
• Contact opnemen bij geen verbetering binnen 48 uur
• Bij bijwerkingen direct melden
• Let op ernstige klachten van spieren, pezen, zenuwstelsel of hart
• Staak Rennie of andere magnesiumbevattende middelen tijdens gebruik, of scheid de inname strikt

Vragen bij casus 2

Wanneer is een urinekweek geïndiceerd?

• Volgens de notities: altijd

Wat is het voordeel van co-trimoxazol en wat is het nadeel?

Voordelen uit de notities:

• Betere penetratie in weefsels
• Breder antibacterieel spectrum
• Mogelijk minder snelle resistentieontwikkeling

Nadelen uit de notities:

• Grote kans op bijwerkingen en interacties
• Kans op hyperkaliëmie
• In de notities staat ook een waarschuwing voor ritmestoornissen bij ernstige elektrolytstoornissen
• Belangrijke interactie met methotrexaat
• Extra risico op hyperkaliëmie bij kaliumzouten, kaliumsparende diuretica, ACE-remmers, ARB's, heparine, ciclosporine, tacrolimus, prednisolon en NSAID's

Genoteerde bronverwijzingen

• Farmacotherapeutisch Kompas — ciprofloxacine
• Farmacotherapeutisch Kompas — cotrimoxazol