Het schrijven van een recept

Bron: FTOnline / Master Pro — master Geneeskunde (VU Amsterdam).
Auteurs: Drs. J.J. Sikkens · Prof. Dr. Th.P.G.M. de Vries.

Leerdoelen

De student:

• kent alle verplichte onderdelen van een recept
• kent de eigenschappen van een opiaatrecept en een DIMM-recept
• kan een recept schrijven

Kernpunten

• Recept = formeel verzoek aan apotheker, geregeld in de Geneesmiddelenwet 2007.
• Voorschrijven van UR-geneesmiddelen is een voorbehouden handeling (Wet BIG) — artsen, tandartsen, verloskundigen en aangewezen verpleegkundigen.
• Drie standaardregels: R/ (middel) — da. (hoeveelheid) — S. (gebruiksaanwijzing op etiket).
• Opiaatrecept: voluit schrijven + handtekening + 1 recept per blad + volledig patiënt-adres.
• DIMM (Da In Mano Medici): geneesmiddel naar de arts, niet de patiënt — voor parenteralia uit eigen voorraad.
• Digitaal recept: dezelfde eisen als papier, mits authentieke code/handtekening (Wet elektronische handtekening 2003).
• Therapeutisch doel:
  • voorschrift dat door apotheek eenduidig uitgevoerd kan worden,
  • en door patiënt veilig en correct gebruikt kan worden — geen interpretatieruimte.

Wat is een recept?

Etymologie

Latijn recepta = "de dingen die genomen zijn" → ingrediënten.

Wettelijke definitie (Geneesmiddelenwet 2007 — geparafraseerd)

Een recept is een document:

• opgesteld door een beroepsbeoefenaar (naam + werkadres),
• waarin aan een persoon of instantie het voorschrift wordt gegeven om,
• een geneesmiddel (stofnaam of merknaam) in opgegeven hoeveelheid, sterkte en wijze van gebruik,
• ter hand te stellen aan een te identificeren patiënt,
• en is ondertekend óf voorzien van een authenticiteits-code.

In de praktijk: schriftelijk verzoek aan apotheker of apotheekhoudend geneeskundige om geneesmiddelen (te bereiden en) af te leveren.

Wie mag voorschrijven?

UR-geneesmiddel = uitsluitend op recept. Voorschrijven is voorbehouden handeling onder de Wet BIG:

• artsen
• tandartsen
• verloskundigen
• aangewezen categorieën verpleegkundigen (door minister)

Onderdelen van een recept

Verplicht (per Geneesmiddelenwet):

• naam, adres en telefoonnummer van de voorschrijvende arts
• datum waarop het recept geschreven is
• naam van het geneesmiddel (stofnaam óf merknaam)
• sterkte
• toedieningsvorm
• totale hoeveelheid
• wijze van gebruik (dosering + instructies + waarschuwingen)
• ondertekening (paraaf of handtekening)
• naam en adres patiënt — in modern voorschrijven ook geboortedatum (BSN-koppeling)

De drie hoofdregels

R/ — Recipe

Stof- óf merknaam, gevolgd door toedieningsvorm en sterkte.

da. — Da (geef)

Aantal eenheden of verpakkingen dat de apotheek aflevert.

Overwegingen:

• tijdelijke of chronische therapie?
• verpakkingsgrootte
• tijd tot volgende controle — voldoende voor de tussenperiode, niet te veel (medicatie kan wijzigen; risico overdosering)
• inhalator of niet (da. 200 doses met inhalator vs da. 200 doses)

S. — Signa (teken op etiket)

Tekst die op het apotheek-etiket komt. Beknopt, eenduidig, begrijpelijk Nederlands. Drie blokken:

Dosering

• hoeveelheid per gebruiksmoment (2 ml, 3 tab., 3-4 pufjes)
• frequentie (3 dd 2 tab.)

Gebruiksinstructies

• toedieningswijze (niet kauwen, geheel doorslikken)
• moment van inname ('s ochtends, na de maaltijd, vlak voor het slapen)

Waarschuwingen — selectief en alleen als relevant

• belangrijke / opvallende bijwerkingen (bv. kleurt de urine)
• relevante interacties (bv. niet samen met alcohol)
• invloed op reactievermogen / rijvaardigheid (bv. benzodiazepinen)
• kuur afmaken (vooral antibiotica)

Bijzondere recepten

Opiaatrecept (onder de Opiumwet)

Voor middelen die volledig onder de Opiumwet vallen — morfine, methadon, fentanyl, oxycodon, tramadol-codeïne combinaties etc. — gelden extra eisen bovenop de standaard:

• Maximaal één recept per receptblad
• Met pen geschreven — geen potlood
• Hoeveelheid en sterkte voluit (bv. tien milligram, twintig tabletten; niet 10 mg, 20 tab.)
• Volledige handtekening in plaats van paraaf
• Volledig adres van de patiënt

Doel: vervalsing tegengaan.

DIMM-recept

D.I.M.M. = Da In Mano Medici — "geef in de handen van de arts". Het geneesmiddel wordt aan de voorschrijvende arts zelf afgegeven, niet aan de patiënt.

Wanneer: typisch bij parenterale middelen die de arts zelf toedient, bv. een huisarts die lidocaïne-verdoving gebruikt bij een kleine ingreep. Arts gebruikt eigen voorraad, schrijft DIMM-recept om die voorraad weer aan te vullen.

R/ Lidocaïne injectievloeistof 10 mg/ml, ampul 10 ml
da. 1 ampul
S. D.I.M.M.

Digitaal recept

• Wettelijk geldig sinds invoering Wet elektronische handtekening (2003).
• Géén extra wettelijke eisen ten opzichte van papier.
• Authenticiteits-code (uniek per voorschrijver) vervangt fysieke handtekening.
• Praktijk: HIS, EPD's, voorschrijfportals genereren recepten direct naar de apotheek.

Latijnse afkortingen — naslag

Oefen zelf — recept-builder

Controles — vóór je het recept tekent

Bronnen