Urineweginfectie

Therapeutisch doel

• Eradicatie van de verwekker en klachtenvrij worden; bij cystitis verdwijnen de klachten doorgaans binnen enkele dagen.
• Progressie naar weefselinvasie (pyelonefritis, sepsis) voorkomen.
• Terughoudend antibioticagebruik met het oog op resistentie.

Controleafspraak

• Geen routinecontrole als de klachten verdwijnen.
• Contact opnemen bij geen verbetering na 48 uur of bij koorts/flankpijn (mogelijke weefselinvasie).

Niet-medicamenteus

• Ruim drinken; blaas volledig en bij aandrang legen; na coïtus urineren.
• Pijnstilling z.n. (paracetamol/NSAID).
• Afwachtend beleid met pijnstilling is een optie bij vrouwen die antibiotica willen vermijden en niet eerder een pyelonefritis doormaakten (risicoverschil pyelonefritis ongeveer 1,6%); start alsnog antibiotica bij klachten langer dan een week.

Medicamenteus (cystitis, gezonde niet-zwangere vrouw)

Stap 1: nitrofurantoïne (1ᵉ keus)

Nitrofurantoïne

• Contra-indicaties: eGFR < 30 ml/min (onvoldoende urineconcentratie), G6PD-deficiëntie, acute porfyrie, eerdere long-/leverreactie of polyneuropathie op nitrofurantoïne.
• Interacties: alkaliserende middelen verminderen de werkzaamheid; magnesiumtrisilicaat vermindert de absorptie.
• Bijwerkingen: misselijkheid; zelden bij langdurig gebruik pulmonale reactie of polyneuropathie (niet bij een korte kuur).
• Werkingsmechanisme: wordt intracellulair gereduceerd tot reactieve metabolieten die bacteriële enzymen (o.a. Krebs-cyclus) en de eiwitsynthese remmen; werkzaam alleen in de urine.

/**
 * Cystitis, gezonde niet-zwangere vrouw. NHG M05, 1e keus.
 */
R/ nitrofurantoine mga capsule 100 mg
Da/ 10 stuks
S/ 2 dd 1 capsule gedurende 5 dagen, kuur afmaken

Stap 2: fosfomycine (2ᵉ keus)

Fosfomycine

• Contra-indicaties: creatinineklaring < 10 ml/min.
• Bijwerkingen: misselijkheid, diarree, hoofdpijn, vulvovaginitis.
• Werkingsmechanisme: remt fosfo-enol-pyruvyltransferase → remming van de eerste stap van de bacteriële celwandsynthese.

/**
 * Leg uit dat de klachten niet meteen verdwijnen na de eenmalige gift.
 */
R/ fosfomycine granulaat 3 g
Da/ 1 sachet
S/ eenmalig 3 g, 2-3 uur na de maaltijd, bij voorkeur voor de nacht na het legen van de blaas

Stap 3: trimethoprim (3ᵉ keus)

Trimethoprim

• Contra-indicaties: ernstig gestoorde nier-/leverfunctie, ernstige bloedbeeldafwijkingen.
• Interacties: versterkt het effect van vitamine K-antagonisten; met RAS-remmers of kaliumsparende diuretica kans op hyperkaliëmie.
• Werkingsmechanisme: remt dihydrofolaatreductase → remming van de bacteriële nucleïnezuur- en eiwitsynthese (bacteriostatisch).

R/ trimethoprim tablet 300 mg
Da/ 3 stuks
S/ 1 dd 1 tablet voor de nacht gedurende 3 dagen, kuur afmaken

Andere groepen (kort)

• Risicogroep, mannen, zwangeren: nitrofurantoïne 2 dd 100 mg (mga) gedurende 7 dagen (zwangeren: gecontra-indiceerd vanaf 36 weken).
• Weefselinvasie, niet-zwangere vrouw: ciprofloxacine 2 dd 500 mg gedurende 7 dagen; mannen 14 dagen.

Volledige beleidstabellen per groep: zie Urineweginfectie.