IJzergebreksanemie

Therapeutisch doel

• Onderliggende oorzaak achterhalen en zo mogelijk behandelen; bij > 50 jr zonder hevig menstrueel bloedverlies een GI-maligniteit uitsluiten.
• Hb normaliseren met orale ijzersuppletie; verwachte stijging ≥ 0,5 mmol/l per week, klachten (vermoeidheid, dyspnoe d'effort, duizeligheid) verminderen tot de patiënt weer naar tevredenheid functioneert.
• IJzervoorraad aanvullen na Hb-normalisatie om recidief te voorkomen, zonder ijzerstapeling.

Controleafspraak

• Hb-controle (laboratorium) na 4 weken en op het moment dat het Hb genormaliseerd zou moeten zijn.
• Verwachte stijging ≥ 0,5 mmol/l per week bij adequate dosering, inname en absorptie.
• Na normalisatie: ferrofumaraat 8-12 weken continueren (dosering mag de helft zijn) om de ijzerreserves aan te vullen.
• Ferritine tijdens therapie monitoren is niet aanbevolen (geen toegevoegde waarde).

Niet-medicamenteus

• Uitleg geven wat anemie is; meestal ijzertekort door bloedverlies, eerst oorzaak achterhalen.
• Gebrekkige voeding is zelden de oorzaak; desgewenst voedingsadvies of verwijzing diëtist.
• Bij hemoglobinopathie (thalassaemia minor, sickle-cell trait): géén ijzer tenzij ijzergebrek is bewezen; risico op ijzerstapeling.

Medicamenteus

Eerste keus: ferrofumaraat oraal (tablet, eventueel suspensie). Voorkeur boven andere orale preparaten vanwege kosten, minder interacties en minder tandverkleuring. Drogist-ijzer (7,5-20 mg elementair ijzer per tablet) is ongeschikt voor behandeling.

Stap 1: ferrofumaraat (1ᵉ keus)

Ferrofumaraat

• Contra-indicaties: ijzerinbouw-/absorptiestoornis (myelodysplastisch syndroom, loodvergiftiging, thalassemie); ijzerstapeling (hemochromatose, hemolytische anemie); anemie die niet door ijzergebrek wordt veroorzaakt.
• Interacties: scheid ijzer 2 uur vóór of 4 uur ná antacida, calciumzouten, melkproducten, levothyroxine, bisfosfonaten, chinolonen/tetracyclines, H2-antagonisten en protonpompremmers (absorptie kan met ~70% afnemen); vitamine C bevordert de opname.
• Bijwerkingen: vaak obstipatie (1-10%), soms diarree (< 1%); zwarte verkleuring van de feces (kan melaena maskeren).
• Werkingsmechanisme: levert opneembaar ijzer voor de erytropoëse; nodig voor de aanmaak van hemoglobine in rode bloedcellen.

Volwassenen en adolescenten (12-18 jaar); intermitterend regime:

/**
 * IJzergebreksanemie, volwassene/adolescent. NHG M76, 1e keus.
 * Intermitterend: zelfde Hb-stijging, betere absorptie (hepcidine),
 * minder GI-bijwerkingen dan dagelijks.
 */
R/ ferrofumaraat tablet 200 mg
Da/ 30 tabletten
S/ 2x per week 1 tablet, 's ochtends nuchter; niet binnen 2 uur voor of 4 uur na koffie, thee of melkproducten

#! controle Hb na 4 weken; verwacht ≥ 0,5 mmol/l/week stijging
# bij maagdarmklachten: lagere dosis of na de maaltijd

Kinderen < 12 jaar; ferrofumaraat 3 mg/kg, 1 dd (suspensie, met rietje tot achter de tanden i.v.m. tandverkleuring):

/**
 * IJzergebreksanemie, kind < 12 jaar. Dosering 3 mg/kg 1 dd.
 * Voorbeeld: kind 10-15 kg (1-3 jr) → 1,5-2 ml.
 */
R/ ferrofumaraat suspensie 20 mg/ml
Da/ 1 flacon 200 ml
S/ 1 dd 3 mg/kg, 's ochtends; suspensie met rietje innemen

Parenterale ijzersuppletie (uitzondering)

Alleen bij slikproblemen, onvoldoende therapietrouw, of als oraal ijzer niet effectief is of niet wordt verdragen. Intraveneus uitsluitend in de 2e lijn; verwijs naar internist, kinderarts of geriater. In de praktijk vooral beperkt tot hemodialysepatiënten.