Vitamine D-deficiëntie

Relevante naslag: Vitamine D-deficiëntie en de standaardtherapie Vitamine D-deficiëntie.

Samengestelde oefencasus: voor dit onderwerp staat geen casus in de STAT-bronbundel. Deze casus is geconstrueerd op basis van de NHG-Standaard en de standaardtherapie-kaart; studie-uitwerking, geen echte examencasus en geen officieel antwoordmodel.

Casus

• Positie: huisarts

• Sinds enkele maanden diffuse bot- en spierpijn en moeite met opstaan uit een stoel.
• Voelt zich algemeen zwak; loopt onzeker, bang om te vallen.
• Komt vrijwel niet buiten en houdt armen en benen bedekt.

Onderzoek

• Proximale spierzwakte (moeite met opstaan uit hurkzit en uit stoel).
• Geen acute neurologische uitval; gewicht stabiel.
• Op indicatie (klachten passend bij osteomalacie + onduidelijke zonlichtblootstelling) calcidiol bepaald: 25-OH-vitamine D 22 nmol/l. Serumcalcium normaal.
• Alleen afwijkende bevindingen zijn vermeld; overige bevindingen zijn niet relevant.

Werkdiagnose

• Ernstige vitamine D-deficiëntie bij een oudere (≥ 70 jaar) met klachten passend bij osteomalacie; calcidiol < 35 nmol/l.

Therapiekeuze en argumentatie (SMAK)

Samenvatting

• 74-jarige vrouw, aan huis gebonden en met bedekkende kleding, dus een risicogroep voor deficiëntie.
• Diffuse bot-/spierpijn en proximale spierzwakte vormen een terechte indicatie voor calcidiolbepaling; uitslag 22 nmol/l bevestigt ernstige deficiëntie (< 35 nmol/l).
• Therapeutisch doel: calcidiol terugbrengen naar de streefwaarde ≥ 50 nmol/l (ouderen ≥ 70 jaar), bot- en spierklachten van osteomalacie herstellen en het valrisico verminderen.

Mogelijkheden

Richtlijn: NHG-Standaard Fractuurpreventie (M69) met het Ephor/SIR-Kennisdocument en het FK. Bij calcidiol < 35 nmol/l bij een oudere geldt een oplaadfase, daarna onderhoud.

• Oplaad (1ᵉ keus): wekelijkse oplaaddosis colecalciferol tot het tekort is aangevuld (Ephor-formule op geleide van de spiegel), óf het vaste alternatief 25 000 IE per week gedurende 8 weken.
• Onderhoud na de oplaadfase: colecalciferol 800 IE/dag.
• Calcium: alleen toevoegen als de voedingsinname tekortschiet (< 1000-1200 mg/dag); bij kwetsbare ouderen maximaal 500 mg/dag.
• Alfacalcidol: alleen bij eGFR < 15 ml/min/1,73 m²; hier niet van toepassing.

Argumentatie

Beoordeling met ABC-MIKT:

• Allergie: geen → colecalciferol mogelijk.
• Bijwerkingen: zelden hypercalciëmie/hypercalciurie; in de oplaadfase serumcalcium controleren.
• Contra-indicaties: hypercalciëmie, hypercalciurie, nefrolithiase en ernstige nierfunctiestoornis vervallen; geen aanwijzing hiervoor.
• Milieu: fysiologische suppletie, geen relevant milieubezwaar.
• Kosten: zelfzorg-colecalciferol is goedkoop; sinds 1 januari 2023 niet meer vergoed.
• Toedieningsvorm: oraal; drank 50 000 IE/ml voor de oplaad, tablet 800 IE voor onderhoud.

Keuze

• Oplaadschema colecalciferol drank 25 000 IE (= 0,5 ml) 1× per week gedurende 8 weken, daarna onderhoud colecalciferol 800 IE 1 dd. Serumcalcium controleren in de oplaadfase; calcidiol opnieuw bepalen na 6 maanden. Adviseer daarnaast naar buiten gaan en huid blootstellen aan zonlicht.

/**
 * Ernstige vit D-deficiëntie (calcidiol 22 nmol/l) bij oudere ≥ 70 jaar.
 * Oplaadschema 8 weken, daarna onderhoud 800 IE 1 dd.
 */
R/ colecalciferol drank 50 000 IE/ml
Da/ 1 flacon 4 ml
S/ 1× per week 0,5 ml (= 25 000 IE) gedurende 8 weken, daarna onderhoud

#! daarna overzetten op onderhoud colecalciferol 800 IE 1 dd
# controleer serumcalcium in de oplaadfase

Vragen bij de casus